Đêm 6/2/2027, cũng là đêm mùng 1 Tết Đinh Mùi, có một lần nhật thực hình khuyên, cực đại vào khoảng 23 giờ giờ Việt Nam. Lúc đó ở nước ta Mặt Trời đã lặn nên không ai thấy; dải hình khuyên đi qua phía nam Nam Mỹ, vượt Đại Tây Dương tới Tây Phi. Việc nhật thực rơi đúng mùng 1 không phải điềm gì: nhật thực chỉ xảy ra lúc trăng non, và lịch âm lấy ngày có trăng non làm mùng 1.
Bài này giải thích vì sao lần này là hình khuyên chứ không phải toàn phần, kể đủ năm lần nhật thực, nguyệt thực của năm 2027 và lần nào người Việt có cơ hội thấy, rồi gợi ý những gì đáng ngắm trên bầu trời trong những đêm Tết: Mộc tinh, Hỏa tinh và Kim tinh đều sáng rõ. Phần chiêm tinh, nếu nhắc tới, là văn hoá tham khảo, không phải lời báo trước.
Vì sao 6/2/2027 là nhật thực hình khuyên
Nhật thực hình khuyên xảy ra khi Mặt Trăng đi thẳng qua trước Mặt Trời nhưng trông nhỏ hơn đĩa Mặt Trời một chút, nên không che kín, để lại một vòng sáng bao quanh, người ta hay gọi là "vòng lửa". Kích thước biểu kiến của Mặt Trăng thay đổi vì quỹ đạo của nó là hình elip, khoảng cách tới Trái Đất dao động từ chừng 356.000 tới gần 407.000 km.
Lúc nhật thực ngày 6/2/2027, theo tính toán, Mặt Trăng cách Trái Đất khoảng 402.700 km, gần điểm viễn địa, nên đĩa của nó chỉ khoảng 29,7 phút góc. Trong khi đó Trái Đất vừa qua điểm cận nhật vào đầu tháng Một, Mặt Trời trông lớn hơn trung bình, khoảng 32,4 phút góc. Mặt Trăng nhỏ đứng trước Mặt Trời to, kết quả là một vòng sáng khá dày. So sánh với nhật thực ngày 2/8/2027, khi Mặt Trăng ở gần, Mặt Trời ở xa, ta có một nhật thực toàn phần rất dài; hai lần nhật thực cùng năm là hai trường hợp gần như đối nghịch.
Ở trong dải hình khuyên, trời không tối như nhật thực toàn phần; ánh sáng chỉ dịu đi, bóng nắng qua kẽ lá thành những vòng tròn nhỏ. Người quan sát vẫn phải dùng kính lọc đạt chuẩn trong suốt thời gian, vì vòng sáng còn lại đủ làm tổn thương mắt. Không có lúc nào an toàn để nhìn bằng mắt thường như pha toàn phần.
Nhật thực hình khuyên không hiếm hơn nhật thực toàn phần; tính trung bình, số lần hình khuyên còn nhỉnh hơn một chút, vì Mặt Trăng ở nửa xa của quỹ đạo nhiều hơn khi khoảng cách thay đổi. Cũng có loại nhật thực lai, bắt đầu là hình khuyên rồi chuyển thành toàn phần ở đoạn giữa dải, khi độ to biểu kiến của hai đĩa gần như bằng nhau. Lần ngày 6/2/2027 là hình khuyên thuần, vòng sáng tương đối dày, nên ảnh chụp sẽ cho thấy rõ một chiếc nhẫn sáng quanh đĩa tối.
Vì sao nhật thực luôn rơi vào mùng 1 âm lịch
Mùng 1 là ngày có thời khắc trăng non. Lịch âm dương Việt Nam lấy ngày chứa thời khắc sóc, tức lúc Mặt Trăng và Mặt Trời cùng kinh độ hoàng đạo, làm ngày đầu tháng. Nhật thực chỉ xảy ra đúng lúc đó, khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời. Vì vậy mọi lần nhật thực đều rơi vào mùng 1, không có ngoại lệ.
Trăng non lần này rơi vào khoảng 22 giờ 56 ngày 6/2 giờ Việt Nam. Thời khắc này nằm trong ngày 6/2 theo múi giờ UTC+7 mà lịch Việt Nam dùng, nên mùng 1 Tết Đinh Mùi là thứ Bảy 6/2/2027. Nếu trăng non rơi sau nửa đêm, Tết đã dời sang ngày hôm sau.
Múi giờ có thể làm Tết hai nước lệch nhau. Lịch Việt Nam tính theo kinh tuyến 105 độ đông, lịch Trung Quốc theo kinh tuyến 120 độ đông, chênh nhau một giờ. Khi thời khắc sóc rơi sát nửa đêm, hai nước có thể ăn Tết khác ngày, trường hợp hay được nhắc là năm 1985. Năm 2027, trăng non lúc khoảng 23 giờ 56 theo giờ Bắc Kinh, vẫn trong ngày 6/2, nên Tết hai nơi trùng nhau.
Nguyệt thực thì luôn rơi vào khoảng ngày rằm. Ngược lại với nhật thực, nguyệt thực chỉ xảy ra lúc trăng tròn, khi Trái Đất đứng giữa. Trăng tròn thiên văn thường rơi vào ngày 14, 15 hoặc 16 âm lịch, nên nguyệt thực luôn ở quanh ngày rằm.
Không phải tháng nào cũng có nhật thực. Quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng khoảng 5 độ so với hoàng đạo, nên phần lớn các lần trăng non Mặt Trăng đi lệch lên trên hoặc xuống dưới Mặt Trời. Chỉ khi trăng non rơi gần một trong hai điểm nút, chừng hai lần mỗi năm, mới có nhật thực.
Năm lần nhật thực, nguyệt thực năm 2027 và Việt Nam thấy được gì
Năm 2027 có hai lần nhật thực và ba lần nguyệt thực nửa tối. Giờ dưới đây là giờ Việt Nam; với nguyệt thực, bảng ghi thời khắc trăng tròn, gần với lúc cực đại. Cung là vị trí của Mặt Trăng theo hệ nhiệt đới, ghi để đối chiếu khi đọc bài chiêm tinh.
| Ngày (giờ Việt Nam) | Hiện tượng | Mặt Trăng ở cung | Ở Việt Nam |
|---|---|---|---|
| 6/2, khoảng 23 giờ | Nhật thực hình khuyên | Bảo Bình, khoảng 18 độ | Không thấy (đêm) |
| Rạng sáng 21/2 | Nguyệt thực nửa tối | Xử Nữ, khoảng 2 độ | Trăng sắp lặn lúc rạng đông, mờ đi rất nhẹ, khó nhận ra |
| Tối 18/7 | Nguyệt thực nửa tối rất nông | Ma Kết, khoảng 26 độ | Trăng trên trời nhưng mắt thường gần như không thấy khác |
| 2/8, khoảng 17 giờ | Nhật thực toàn phần | Sư Tử, khoảng 10 độ | Coi như không thấy |
| Chiều 17/8 | Nguyệt thực nửa tối | Bảo Bình, khoảng 24 độ | Không thấy (trăng chưa mọc) |
Nguyệt thực nửa tối xảy ra khi Mặt Trăng chỉ đi qua vùng bóng mờ của Trái Đất, không vào vùng bóng tối, nên trăng chỉ sẫm đi một chút. Năm 2027 vì thế không có lần nguyệt thực nào ngoạn mục cho người xem ở Việt Nam. Lần trăng tròn rạng sáng 21/2 trùng dịp rằm tháng Giêng (20/2/2027); nếu dậy sớm, bạn có thể thử so độ sáng của trăng với hôm trước.
Bầu trời những đêm Tết Đinh Mùi: Mộc tinh, Hỏa tinh, Kim tinh
Dù không thấy nhật thực, người Việt ăn Tết Đinh Mùi lại có một bầu trời đêm khá đẹp. Mộc tinh tới vị trí đối xung với Mặt Trời vào khoảng 11/2/2027, tức mùng 6 Tết: nó mọc ở phía đông lúc hoàng hôn, lên cao nhất lúc nửa đêm và sáng nổi bật, chỉ thua Mặt Trăng và Kim tinh. Khoảng chín ngày sau, quanh 20/2, đúng dịp rằm tháng Giêng, Hỏa tinh cũng tới vị trí đối xung, ánh đỏ cam rõ rệt, cách Mộc tinh chừng mười độ trên bầu trời, khoảng một gang tay khi duỗi thẳng cánh tay.
Cả hai hành tinh lúc đó đều ở vùng chòm Sư Tử. Hỏa tinh đi sát ngôi sao sáng Regulus, sao chính của chòm Sư Tử, chỉ cách khoảng bốn độ vào quanh ngày 20/2. Một Mặt Trăng tròn đi ngang qua vùng này đúng dịp rằm tháng Giêng làm cảnh càng dễ nhận ra. Nếu nhà bạn ở nơi ít ánh đèn, chỉ cần nhìn về phía đông sau bữa cơm tối ngày Tết là thấy hai điểm sáng không nhấp nháy như sao.
Còn Kim tinh, sau khi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời vào cuối tháng Mười năm 2026, trong dịp Tết 2027 là sao Mai rực sáng ở phía đông trước bình minh, cách Mặt Trời hơn bốn mươi độ. Ai dậy sớm đi lễ chùa hay ra chợ sáng mùng 1 có thể thấy nó. Thủy tinh khó thấy hơn: nó lên cao nhất ở phía tây sau hoàng hôn vào khoảng 4/2, hai ngày trước Tết, rồi nhanh chóng chìm vào ánh Mặt Trời.
Chiêm tinh phổ thông nói gì về nhật thực ở Bảo Bình
Nhật thực đầu năm thường được coi là mốc mở mùa thực. Trong cách kể của chiêm tinh phổ thông, mỗi năm có hai mùa thực, mỗi mùa gồm một nhật thực và một hoặc hai nguyệt thực cách nhau hai tuần. Mùa đầu năm 2027 gồm nhật thực 6/2 ở Bảo Bình và nguyệt thực nửa tối 21/2 ở trục Xử Nữ – Song Ngư.
Bảo Bình và điểm nút bắc. Năm 2027, điểm nút bắc trung bình của quỹ đạo Mặt Trăng ở cung Bảo Bình. Chiêm tinh phương Tây gọi nó là Đầu Rồng, chiêm tinh Ấn Độ gọi là Rahu, lịch Việt phiên âm thành La Hầu, một trong chín sao chiếu mệnh. Cùng một điểm hình học, mỗi nền văn hoá kể một kiểu.
Những chữ hay gặp trong bài viết. Vì Bảo Bình được gắn với cộng đồng, đổi mới, ý tưởng, người viết thường dùng những chữ ấy khi bàn về nhật thực này. Đó là quy ước diễn giải; nó không nói điều gì cụ thể về đời sống của ai.
Nhật thực ngày Tết không làm Tết kém vui. Một số lời đồn có thể lan ra kiểu "nhật thực mùng 1 Tết là điềm". Không có cơ sở nào cho điều đó. Nhật thực đã rơi vào mùng 1 của rất nhiều tháng trong lịch sử, và lần này còn xảy ra khi Việt Nam đang là ban đêm.
Những ngày Tết 2027 nên làm gì thay vì lo chuyện điềm trời
Thay vì đọc những bài viết gán nghĩa cho nhật thực ngày Tết, bạn có thể biến hiện tượng thiên văn này thành dịp vui cho gia đình:
- Kể cho trẻ nhỏ nghe vì sao mùng 1 luôn là ngày trăng non và vì sao đêm 30 hay đêm 29 Tết không có trăng.
- Tối mùng 6 Tết, cả nhà ra sân hoặc sân thượng tìm Mộc tinh ở phía đông; tối rằm tháng Giêng tìm Hỏa tinh đỏ cam cạnh vầng trăng tròn.
- Sáng sớm mùng 1, nếu đi lễ đầu năm, ngước nhìn sao Mai ở phía đông.
- Xem lại ảnh nhật thực hình khuyên do các đài thiên văn ở Nam Mỹ, Tây Phi đăng sau đó, giải thích cho con vì sao lần này có vòng sáng.
- Ghi các mốc thiên văn năm 2027 vào lịch gia đình: nhật thực toàn phần 2/8, các đợt Thủy tinh nghịch hành, Thổ tinh đối xung giữa tháng Mười.
- Giữ những việc Tết quen thuộc: thăm ông bà, chúc Tết họ hàng, nghỉ ngơi đủ trước khi trở lại công việc.
Năm Đinh Mùi khởi đầu bằng một hiện tượng thiên văn đẹp ở nửa kia Trái Đất. Với người Việt, đó là một mẩu chuyện thú vị để kể bên bàn trà ngày Tết, không phải điều cần lo lắng.
Câu hỏi thường gặp
Nhật thực ngày 6/2/2027 có thấy ở Việt Nam không?
Không. Nhật thực cực đại vào khoảng 23 giờ đêm 6/2/2027 theo giờ Việt Nam, lúc Mặt Trời đã lặn ở nước ta. Dải hình khuyên đi qua phía nam Nam Mỹ và Tây Phi, vùng thấy một phần cũng nằm ở bán cầu bên kia.
Vì sao nhật thực lại rơi đúng mùng 1 Tết?
Vì nhật thực chỉ xảy ra lúc trăng non, mà lịch âm lấy ngày có trăng non làm mùng 1. Năm 2027, lần trăng non mở đầu năm Đinh Mùi lại rơi gần điểm nút của quỹ đạo Mặt Trăng nên thành nhật thực. Đây là trùng khớp thiên văn, không phải điềm báo.
Nhật thực hình khuyên khác nhật thực toàn phần ở điểm nào?
Ở nhật thực hình khuyên, Mặt Trăng trông nhỏ hơn Mặt Trời nên để lại một vòng sáng, trời chỉ dịu đi và phải đeo kính lọc suốt thời gian xem. Ở nhật thực toàn phần, Mặt Trăng che kín Mặt Trời, trời tối hẳn vài phút và có thể thấy vành nhật hoa.
Năm 2027 có nguyệt thực nào xem được ở Việt Nam không?
Năm 2027 chỉ có ba lần nguyệt thực nửa tối vào khoảng 20–21/2, 18/7 và 17/8. Nguyệt thực nửa tối làm trăng sẫm đi rất nhẹ, khó nhận ra bằng mắt thường. Lần 21/2 rơi vào lúc trăng sắp lặn ở Việt Nam, lần 18/7 rất nông, lần 17/8 xảy ra khi trăng chưa mọc.
Dịp Tết Đinh Mùi ngắm được hành tinh nào?
Mộc tinh sáng nổi bật ở phía đông lúc chập tối quanh mùng 6 Tết, Hỏa tinh đỏ cam sáng rõ quanh rằm tháng Giêng, cả hai ở vùng chòm Sư Tử cách nhau chừng mười độ. Kim tinh là sao Mai ở phía đông trước bình minh. Không cần kính, chỉ cần trời quang và ít đèn.
Có nên kiêng cữ gì trong ngày nhật thực trùng mùng 1 Tết không?
Không cần kiêng cữ gì vì nhật thực. Các phong tục ngày Tết của gia đình cứ giữ như mọi năm. Với người ở vùng thấy nhật thực, điều duy nhất cần nhớ là không nhìn thẳng vào Mặt Trời nếu không có kính lọc đạt chuẩn.