Theo nếp phổ biến, lễ đầy tháng làm khi bé tròn một tháng tuổi tính theo âm lịch, lễ thôi nôi làm khi bé tròn một năm; với bé sinh trong năm Đinh Mùi (6/2/2027 – 25/1/2028), lễ thôi nôi sẽ rơi vào năm Mậu Thân 2028. Tục cúng Mụ đi kèm hai mốc này là tín ngưỡng dân gian cảm ơn các bà Mụ và mong em bé khoẻ mạnh; mỗi vùng làm một kiểu.
Bài này phân biệt các mốc đầy cữ, đầy tháng, thôi nôi, hướng dẫn cách tính ngày với lịch âm năm 2027 kèm ví dụ giả định, kể lại tục cúng Mụ và tục bốc đồ ở góc văn hoá, rồi gợi ý tổ chức gọn, an toàn cho em bé. Văn khấn và mâm lễ chi tiết bạn theo nếp gia đình hoặc sách mà địa phương quen dùng.
Đầy cữ, đầy tháng, thôi nôi: ba mốc khác nhau
Ba mốc này hay bị gọi lẫn. Bảng dưới tóm cách hiểu phổ biến; thời điểm cụ thể khác nhau theo vùng và theo nhà.
| Mốc | Thời điểm thường gặp | Ý nghĩa theo nếp | Quy mô hay gặp |
|---|---|---|---|
| Đầy cữ | Vài ngày sau sinh; có nơi ba ngày, có nơi bảy hoặc chín ngày tuỳ bé trai, bé gái | Đánh dấu mẹ con qua những ngày đầu | Rất nhỏ, trong nhà |
| Đầy tháng | Tròn một tháng tuổi, phần lớn tính theo âm lịch | Cảm ơn bà Mụ, ra mắt họ hàng, đặt tên thường gọi | Gia đình và họ hàng gần |
| Thôi nôi | Tròn một năm tuổi | Bé "thôi nằm nôi", bước sang tuổi biết đi | Có thể kèm tiệc nhỏ, tục bốc đồ |
Ngày nay nhiều gia đình bỏ lễ đầy cữ, gộp vào lễ đầy tháng; có nhà chỉ làm thôi nôi. Không có quy định bắt buộc nào; điều nên giữ là không để mẹ mới sinh phải lo tổ chức khi sức khoẻ chưa hồi phục.
Cách tính ngày đầy tháng, thôi nôi với lịch âm năm 2027
Làm theo các bước dưới đây, dùng lịch âm năm Đinh Mùi: tháng Giêng bắt đầu 6/2, tháng Hai 8/3, tháng Ba 7/4, tháng Tư 6/5/2027, và năm này không có tháng nhuận.
- Đổi ngày sinh dương lịch của bé sang âm lịch. Ví dụ giả định: bé sinh thứ Sáu 16/4/2027, tức mùng 10 tháng Ba năm Đinh Mùi.
- Ngày đầy tháng là cùng ngày âm của tháng kế tiếp: mùng 10 tháng Tư, tức thứ Bảy 15/5/2027.
- Nếu bé sinh ngày 30 mà tháng sau chỉ có 29 ngày, nhiều nhà làm vào ngày 29 hoặc mùng 1 tháng kế tiếp. Ví dụ giả định: bé sinh 30 tháng Hai (6/4/2027); tháng Ba năm 2027 thiếu, không có ngày 30, nên gia đình chọn 29 tháng Ba (5/5/2027) hoặc mùng 1 tháng Tư (6/5/2027).
- Ngày thôi nôi là cùng ngày âm của năm sau: với ví dụ đầu, là mùng 10 tháng Ba năm Mậu Thân 2028. Ngày dương lịch phải tra lịch năm 2028, không suy từ năm 2027.
- Có nhà làm sớm hoặc muộn hơn một hai ngày cho rơi vào cuối tuần để họ hàng tiện đến; nhiều nơi chấp nhận cách làm này.
Một số gia đình tính theo dương lịch cho dễ nhớ, nhất là khi sống ở nước ngoài. Cả hai cách đều được dùng; quan trọng là cả nhà thống nhất.
Bé sinh quanh Tết: khi đầy tháng rơi vào tháng Giêng
Năm 2027 có hai cái Tết liên quan tới những em bé sinh quanh mốc giao năm. Bé sinh trong tháng Chạp năm Bính Ngọ, tức từ 8/1 đến 5/2/2027, sẽ có ngày đầy tháng rơi vào tháng Giêng Đinh Mùi. Ví dụ giả định: bé sinh mùng 10 tháng Chạp (17/1/2027) thì đầy tháng là mùng 10 tháng Giêng, thứ Hai 15/2/2027, trùng ngày vía Thần Tài mà nhiều nhà đi lễ. Bé này mang tuổi Ngọ dù đầy tháng trong năm Mùi.
Tương tự, bé sinh trong tháng Chạp năm Đinh Mùi, từ 28/12/2027 đến 25/1/2028, sẽ đầy tháng vào tháng Giêng Mậu Thân. Ví dụ giả định: bé sinh 15 tháng Chạp (11/1/2028) thì đầy tháng đúng rằm tháng Giêng năm Mậu Thân, tức 9/2/2028. Những ngày này họ hàng thường bận đi lễ, đi chúc Tết; nhiều nhà chọn cúng đúng ngày trong phạm vi gia đình rồi mời họ hàng vào một ngày cuối tuần sau đó.
Với bé sinh sát Tết, mẹ còn ở cữ đúng mấy ngày đông khách nhất trong năm. Hãy thống nhất với gia đình hạn chế khách đến thăm phòng mẹ và bé, nhận lời chúc qua điện thoại cũng là một cách giữ lễ.
Tục cúng Mụ trong tín ngưỡng dân gian
Theo tín ngưỡng dân gian Việt, mười hai bà Mụ là những vị nặn hình hài và dạy em bé những điều đầu đời như bú, cười, lẫy, bò. Vì thế lễ đầy tháng và thôi nôi thường gồm phần cúng Mụ để cảm ơn và mong bé hay ăn chóng lớn. Mâm lễ hay được chia thành mười hai phần nhỏ giống nhau cho mười hai bà Mụ, kèm một phần chung; ở nhiều nơi còn có các vị được thờ cùng, tuỳ vùng.
Nội dung mâm lễ khác nhau giữa ba miền: có nơi có xôi chè, gà luộc; có nơi có bánh, trái cây, đồ chơi nhỏ, quần áo, giày dép tí hon. Không có một mâm "chuẩn" duy nhất. Văn khấn cũng vậy; các sách văn khấn cổ truyền có nhiều bản, gia đình nên theo bản người lớn trong nhà quen dùng.
Cúng Mụ là phong tục tốt đẹp nếu làm vừa sức. Bạn không cần thuê dịch vụ đắt tiền hay mua đồ lễ theo "gói cao cấp"; một mâm nhỏ, sạch sẽ, do người nhà chuẩn bị đã đủ trọn ý. Tục này mang ý biết ơn và cầu mong, không phải lời hứa về sức khoẻ hay tương lai của em bé.
Tục bốc đồ ngày thôi nôi: vui là chính
Ở nhiều gia đình, ngày thôi nôi có tục bày một số đồ vật trước mặt em bé như bút, sách, thước, ống nghe đồ chơi, hộp đàn nhỏ, tiền giấy, để xem bé cầm món nào trước. Người lớn hay đùa rằng bé cầm bút sẽ học giỏi, cầm ống nghe sẽ làm bác sĩ.
Thật ra một em bé một tuổi với tay về món nào phụ thuộc vào màu sắc, độ to nhỏ, vị trí đặt và thói quen thường ngày, chẳng hạn bé quen chơi đồ có tiếng kêu. Tục này nên được giữ như một khoảnh khắc vui của gia đình, không phải lời đoán nghề nghiệp hay tính cách của bé. Đừng để những câu đùa trở thành kỳ vọng đặt lên vai đứa trẻ.
Nếu muốn làm, hãy chọn đồ vật an toàn: không có chi tiết nhỏ dễ nuốt, không cạnh sắc, không pin cúc áo; tiền nên là tiền giấy sạch hoặc thay bằng phong bì. Người lớn ngồi sát bên, chụp vài tấm ảnh, rồi cất đồ đi. Đó là một kỷ niệm đẹp để sau này kể lại cho bé nghe.
Tổ chức gọn và an toàn cho em bé
Em bé một tháng tuổi còn rất nhỏ, sức đề kháng chưa đủ. Vài điều giúp buổi lễ vui mà không ảnh hưởng tới bé và mẹ:
- Giới hạn số khách trong buổi đầy tháng; với họ hàng ở xa, gửi ảnh, gọi video cũng được.
- Đề nghị khách rửa tay trước khi bế bé; người đang ho, sốt nên hẹn dịp khác.
- Không hút thuốc trong nhà và quanh khu vực có em bé.
- Không hôn lên mặt, tay em bé; không cho bé nếm thức ăn, đồ uống của người lớn.
- Để hương nến ở phòng khác hoặc xa chỗ bé nằm, mở cửa cho thoáng.
- Mẹ mới sinh chỉ nên tham gia phần nhẹ nhàng; việc nấu nướng, dọn dẹp để người khác lo.
- Lịch khám và tiêm chủng của bé theo hướng dẫn của cơ sở y tế; không dời lịch tiêm vì trùng ngày lễ.
Với lễ thôi nôi, bé đã lớn hơn nhưng vẫn cần giấc ngủ đúng giờ. Chọn giờ tổ chức không đè vào giờ ngủ của bé sẽ giúp buổi tiệc dễ chịu cho cả nhà. Bé một tuổi bắt đầu tự bốc đồ ăn, nên bàn tiệc cần dọn xa những món dễ hóc như hạt, kẹo cứng, nho nguyên quả, và luôn có người lớn để mắt.
Quà mừng đầy tháng, thôi nôi: chọn sao cho có ích
Quần áo theo cỡ lớn hơn. Em bé lớn rất nhanh; quần áo cỡ sáu tháng hay một tuổi thường dùng được lâu hơn đồ sơ sinh.
Sách vải, đồ chơi phù hợp lứa tuổi. Chọn loại có khuyến cáo độ tuổi rõ ràng, chất liệu an toàn, không chi tiết nhỏ.
Đồ dùng thiết thực. Khăn, tã, bình sữa, ghế ăn dặm khi tới tuổi; hỏi bố mẹ bé đang cần gì để tránh trùng.
Đồ kỷ niệm. Nhiều gia đình tặng vòng, lắc nhỏ theo tục; nếu tặng đồ kim loại cho bé đeo, cần chú ý kích cỡ, khoá chắc và giám sát của người lớn. Có thể xem thêm các món kỷ niệm trên Vật Phẩm Phong Thủy như quà lưu niệm, không phải vật hộ mệnh.
Phong bì. Là món quà phổ biến và tiện cho bố mẹ. Mức bao nhiêu tuỳ quan hệ và khả năng, không cần so sánh.
Ghi lại năm đầu đời của bé sinh năm 2027
Năm đầu đời của em bé sinh năm Đinh Mùi sẽ trải qua Tết Mậu Thân 2028 như cái Tết đầu tiên, rồi lễ thôi nôi trong năm đó. Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày bé biết lẫy, biết bò, chiếc răng đầu tiên, cân nặng sau mỗi lần khám, sẽ là món quà quý khi bé lớn.
Nếu ông bà muốn ghi thêm năm sinh, giờ sinh theo can chi vào sổ như một thói quen của gia đình, đó cũng là cách giữ nếp. Việc lập lá số cho em bé nếu có chỉ nên dừng ở mức kỷ niệm; trang này không phán tính cách hay tương lai trẻ em, và khuyên các gia đình cũng không nên làm thế.
Điều có ý nghĩa nhất với một em bé không nằm ở năm sinh hay ngày lễ, mà ở việc được chăm sóc, được trò chuyện, được lớn lên trong một gia đình hoà thuận. Đầy tháng và thôi nôi là dịp để cả nhà dừng lại, nhìn em bé và cảm ơn nhau đã cùng đi qua những tháng đầu vất vả.
Câu hỏi thường gặp
Đầy tháng tính theo âm lịch hay dương lịch?
Phần lớn gia đình Việt tính đầy tháng theo âm lịch, tức cùng ngày âm của tháng kế tiếp. Một số gia đình, nhất là ở nước ngoài, tính theo dương lịch cho tiện. Cả hai cách đều được dùng, quan trọng là cả nhà thống nhất.
Bé sinh ngày 30 âm lịch thì làm đầy tháng ngày nào?
Nếu tháng kế tiếp chỉ có 29 ngày, nhiều nhà làm vào ngày 29 hoặc mùng 1 tháng sau đó. Năm 2027, các tháng thiếu là tháng Ba, Năm, Sáu, Tám, Chín và tháng Chạp. Đây là cách làm theo nếp, không có quy định bắt buộc.
Bé sinh năm 2027 thì thôi nôi vào năm nào?
Bé sinh trong năm Đinh Mùi, từ 6/2/2027 đến 25/1/2028, sẽ làm thôi nôi vào năm Mậu Thân 2028, cùng ngày âm lịch với ngày sinh. Ngày dương lịch cần tra lịch năm 2028.
Có bắt buộc làm lễ cúng Mụ không?
Không bắt buộc. Cúng Mụ là tín ngưỡng dân gian nhiều gia đình giữ để cảm ơn và cầu mong em bé khoẻ mạnh. Nếu làm, có thể làm gọn trong gia đình, không cần thuê dịch vụ hay mua đồ lễ đắt tiền.
Tục bốc đồ có nói lên nghề nghiệp của bé không?
Không. Em bé một tuổi chọn đồ vật dựa vào màu sắc, kích thước, vị trí đặt và thói quen. Tục này nên được giữ như một khoảnh khắc vui của gia đình, không nên biến thành kỳ vọng hay lời đoán về tương lai của bé.
Làm đầy tháng sớm hơn vài ngày cho rơi vào cuối tuần có được không?
Nhiều gia đình làm như vậy để họ hàng tiện đến, và phần lớn người lớn chấp nhận. Nếu ông bà muốn giữ đúng ngày, có thể cúng đúng ngày trong nhà rồi tổ chức gặp mặt vào cuối tuần.